Rekreacja - Nidzica - ścieżki i szlaki turystyczne

Leśna ścieżka dydaktyczna
W pobliżu pensjonatu „Gawra”, niedaleko Wikna znajduje się ścieżka dydaktyczna, która powstała z inicjatywy Nadleśnictwa Nidzica. Projektowano ją z myślą o mieszkańcach gminy, turystach a także nauczycielach, prowadzących zajęcia w ramach edukacji ekologicznej. Ścieżka ma charakter zamkniętej pętli o długości około  2,5 km. Wzdłuż trasy umieszczono 12 stanowisk edukacyjnych w formie tablic. Zaprezentowano także urządzenia leśne  stosowane przez leśników w swej pracy. Stanowiska ścieżki są bogatym źródłem wiedzy przyrodniczej, historycznej, humanistycznej a także gospodarczej:

GRUPA DĘBÓW POMNIKOWYCH
W pobliżu ścieżki przyrodniczo-leśnej znajduje się 12 dębów uznanych za pomniki przyrody. Wiek dębów szacuje się na 300-380 lat. Obwód najgrubszego dębu wynosi 6,40 m, średni obwód wszystkich dębów wynosi 5,10 m. Wysokość najwyższego 29m.
Najstarszym dębem rosnącym na terenie  rezerwatu Koniuszanka II jest dąb zwany Kaiserem Wilhelmem Eiche, jego wiek szacuje się na 480 lat, a obwód na 640 cm. Dąb ten już przed I wojną światową został uznany za Niemców  za pomnik przyrody   i otoczony ochroną. Obecnie  dąb jest już w bardzo złym stanie lecz podejmowane  są zabiegi zmierzające do utrzymania go jak najdłużej przy życiu.

SPONTANICZNE OPANOWANIE PRZEZ LAS TERENÓW NIELEŚNYCH
Teren tego stanowiska był przed około 25 laty łąką, która została opanowana spontanicznie, bez udziału człowieka, przez gatunki leśne olszę czarną oraz brzozę brodawkowatą, które zapoczątkowały  tworzenie zbiorowiska leśnego. Wraz z roślinnością leśną rozwinął się świat zwierząt, zaś w strefie przyziemnej zaczyna się wykształcać charakterystyczny dla lasu zespół organizmów glebowych.

REZERWAT PRZYRODY KONIUSZANKA II
Ścieżka przebiega przez teren rezerwatu przyrody Koniuszanka II, który jest rezerwatem florystycznym. Na terenie rezerwatu zinwentaryzowano 78 drzew o wymiarach pomnikowych. Drzewostany porastają głęboko wcięte w morenowe podłoże zbocza doliny rzeki Koniuszanka uchodzącej do pobliskiego jeziora Omulew. Taka konfiguracja terenu wywiera zasadniczy wpływ na skład gatunkowy występującej tutaj roślinności. Na terenach najniżej położonych, wzdłuż doliny rzeki Koniuszanka, wykształciły się lasy olchowe typowe dla terenów wilgotnych złożone z olszy czarnej, brzozy, jasionu oraz świerku. Pozostałe obszary powyżej porasta w całości las mieszany.

OBUMARŁE DRZEWO
Życie lasu jest nieustannym cyklem narodzin, wzrostu, starzenia się i śmierci,  w którym uczestniczą bez wyjątku wszystkie gatunki. Ze wszystkich gatunków roślin rosnących w lesie najważniejszą rolę odgrywają drzewa.  W prawidłowo rozwijającym się lesie jest także miejsce dla obumierających i obumarłych drzew, które wzbogacają bioróżnorodność lasu, podnoszą żyzność gleby a przez to zwiększają trwałość lasu. Przydatność obumierających drzew dla trwałości lasu można zawrzeć w maksymie: „ Nie ma zdrowego lasu bez chorych drzew”.

KĘPA DAGLEZJI
Przy tym stanowisku można obejrzeć daglezje, zwaną też jedlicą, która jest zimozielonym drzewem iglastym rosnącym dziko w Ameryce Północnej oraz we wschodniej Azji. Daglezja należy do  drzew gigantów. Istniejąca w rezerwacie kępa daglezji jest jedną z nielicznych grup tego gatunku występujących w drzewostanie. Drzewa tej kępy są zarejestrowane w Krajowym Rejestrze Drzew Doborowych. Drzewa doborowe charakteryzują się najlepszymi cechami jakościowymi i przyrostowymi spośród wszystkich danego gatunku.

KĘPA DĘBÓW
Istniejąca kępa dębów została założona przez leśników niemieckich na początku XX wieku. Dąb jest jednym z głównych gatunków lasotwórczych w naszych lasach. W dawnych czasach dęby uważano za drzewa owocowe. Nie uprawiano ziemniaków więc podstawową paszą dla świń były żołędzie. Nawet wielkość lasów dębowych określano ilością świń, które mogły się nimi wyżywić. Aby utuczyć jednego wieprza potrzeba było 25 dębów.

POTĘŻNA SOSNA
Sosna tego stanowiska jest zaliczana do najpotężniejszych egzemplarzy tego gatunku rosnących na terenie Polski. Jej wiek szacuje się na około 200 lat. Sosna podobnie jak inne drzewa, już w prapuszczy związane z człowiekiem miała również moce magiczne   i uzdrawiające. Popiół z jej igieł, przykładany na dziąsła uśmierzał bóle zębów. Szyszki sosnowe i pączki gotowane razem w serwatce stanowiły skuteczny lek przeciw łamaniu  w kościach, swędzeniu głowy, wrzodom.

GOSPODARKA ŁOWIECKA
Na terenie rezerwatu „ Koniuszanka II ”znajduje się ostoja zwierzyny. Jest to teren, na którym w pewnych okresach roku bardzo chętnie przebywa zwierzyna leśna (sarny, jelenie, dziki). Wstęp na teren odstoi jest zabroniony. Gospodarka zwierzyną jest jednym z elementów pracy leśnika. Generalnie dąży się do tego, aby w lesie była taka ilość zwierzyny, jaka może się w nim wyżywić bez powodowania istotnych szkód w środowisku leśnym. Gospodarka łowiecka to także tworzenie naturalnej bazy żerowej dla zwierzyny (koszenie łąk śródleśnych, pozostawianie ściętych drzewek w celu odgryzienia kory przez jelenie, sadzenie krzewów różnych gatunków przeznaczonych na żer dla zwierzyny, wykładanie soli). Dokarmiane są także ptaki, dla których wykłada się specjalną karmę bogatą  w związki tłuszczowe.

OCHRONA LASU
Polskie lasy są narażone na szkodliwe działanie wielu czynników biotycznych i abiotycznych. Często powtarzające się masowe pojawy różnych gatunków szkodliwych owadów wyrządzają ogromne szkody w gospodarstwie leśnym. Dlatego konieczne jest stałe śledzenie zdrowotności lasu, prognozowanie pojawu owadów, odpowiednio wczesne stosowanie środków zaradczych. Na stanowisku można obejrzeć pułapki do prognozowania pojawu i zwalczania owadów np.:
1. Pułapka do zwalczania szczeliniaka  – są to świeżo pozyskane, okorowane wałki sosnowe o długości ok. 1m lub plastikowe pojemniki z feromonem przywabiającym, do których owad może wejść ale nie może wyjść.
2. Pułapka do zwalczania kornika drukarza  – rura z substancją zapachową, która przyciąga dorosłe owady obu płci nawet z odległości kilku kilometrów.
3. Pułapka do zwalczania drwalnika paskowatego – jest  podobnie jak poprzednia pułapka feromonową
4. Kontrola stanu brudnicy mniszki – polega na przeliczaniu owadów  na wybranych drzewach.

UPRAWA LEŚNA
Została założona w 1985 roku w miejscu  wyciętego drzewostanu świerkowego, który był bardzo złej jakości. Wiele egzemplarzy świerka było zainfekowanych przez grzyby korzeniowe, inne cierpiały w wyniku uszkodzenia kory przez jeleniowate. Powierzchnia była w całości zatrzcinniczona, bez podrostu oraz podszytu. Infekcja grzybów oraz towarzyszące jej masowe żery owadów spowodowały powstanie luk, które z kolei zapoczątkowały szkody od wiatrów. Po wycięciu resztek drzewostanu założono uprawę o składzie  sosna, świerk, dąb oraz domieszki modrzewia, klonu, brzozy i wiązu. W wyniku takiej przebudowy z negatywnego drzewostanu powstała stabilna uprawa o zróżnicowanym składzie gatunkowym, odporna na różnego rodzaju zagrożenia. Uprawa została ogrodzona w celu jej ochrony przed zwierzyną.

NATURALNE ODNOWIENIE ŚWIERKOWE
Świerk pospolity (Picea abies) jest obok jodły i modrzewia najwyższym naszym drzewem. Osiąga nawet 50 m wysokości. Dojrzałość płciową osiąga w wieku 30-40 lat gdy rośnie w odosobnieniu, w zwarciu leśnym osiąga ją po 50-60 latach. Jest to gatunek cienioznośny, lubi rosnąć pod osłoną starego drzewostanu. Świerk podobnie jak inne gatunki posiada wielu wrogów naturalnych. Owadem, który znacznie skraca życie świerku jest kornik drukarz. Ze zwierząt najwięcej szkód wyrządza jeleń, który bardzo lubi świeżą miękką korę.

DENDROCHRONOLOGIA  DĘBÓW
Określeniem wieku drewna zajmuje się nauka zwana dendrochronologią. Podstawowym gatunkiem służącym do jej badań w Europie jest dąb. Na stanowisku umieszczono przekrój dębu rosnącego na terenie rezerwatu Koniuszanka II. Zastał on przewrócony przez wiatr w 1970 roku, a resztki pnia tego dębu znajdują się jeszcze na terenie rezerwatu. Nie jest to przekrój pochodzący z części przyziemnej, został wycięty na wysokości około 1 m nad ziemią, dlatego rzeczywisty jego wiek jest na pewno większy niż wynika to z prostego sumowania liczby przyrostów rocznych.

SZLAKI  TURYSTYCZNE
W Gminie Nidzica i jej okolicach istnieje możliwość uprawiania turystyki wodnej. Rzeki: Łyna, Omulew, Orzyc, Marózka i Szkotówka są dostępne tylko dla kajaków i małych łodzi wiosłowych. Przy dużej zmienności a często bardzo niskim poziomie wód, spływy są trudne i liczą niewielu uczestników. Stąd te szlaki są w stanie naturalnym, pełne niespodzianek. Najwyższe walory przyznaje się szlakowi rzeki Łyny. Mimo swojego nizinnego położenia, dostarcza amatorom spływu wiele emocji ze względu na górski charakter, wartki nurt, głazy i drzewa, zwalone w poprzek rzeki. A przy tym  zachwyca wspaniałymi widokami, otaczającymi lasami, zakolami, raz wąskim ledwo widocznym korytarzem, to znów wspaniałym spokojnym rozlewiskiem z mnogością dzikiego ptactwa. Spływ rozpoczyna się w Brzeźnie Łyńskim lub dla odważnych przy Łyńskim Młynie. Łyna w swym górnym biegu przepływa przez kilka niewielkich jezior: Krzyż, Brzeźno Małe, Brzeźno Duże, Morze, Kiernoz Mały, Kiernoz Duży. W okolicach Nidzicy rozpoczyna się także szlak rzeki Omulew. Początkowym fragmentem jest jezioro Omulew. Dla opłynięcia jego ciekawych zatok trzeba przebyć trasę długości około 12 km. Rzeką Omulew dopłynąć można aż do Ostrołęki, gdzie wpada do Narwi.  Spływ rzekami Orzyc i Szkotówka zależy od stanu wód. Charakter tych szlaków jest wybitnie nizinny.

Z inicjatywy Nadleśnictwa Nidzica, na terenie Gminy Nidzica w okolicach wsi: Wikno, Jabłonka, Kurki, Brzeźno Łyńskie, Łyna powstał szlak pieszy oraz trzy ścieżki rowerowe.

Szlak pieszy ma długość około 15 km. Prowadzi głównie drogami i ścieżkami leśnymi  z Wikna przez Likusy do rzeki Łyny i dalej wzdłuż doliny Łyny do Brzeźna Łyńskiego. Rozpoczyna się obok pensjonatu „Gawra” w Wiknie, w miejscu, które stanowi punkt początkowy zarówno dla szlaku pieszego jak i ścieżek rowerowych. Po ok. 0,9 km szlak skręca w prawo prowadząc aż do skrzyżowania dróg leśnych. Na tym skrzyżowaniu szlak skręca w lewo i prowadzi  drogą leśną aż do skrzyżowania z drogą gminną Kurki – Napiwoda. Następnie prowadzi dalej do wsi Likusy i łączy się ze szlakiem zielonym prowadzącym z Dobrzynia do Brzeźna Łyńskiego. W pobliżu jeziora Orłowo Wielkie skręca w prawo. Odcinek szlaku od momentu przekroczenia rzeki Łyny aż do jeziora Krzyż jest okresowo zamknięty (od 1 września do 1 stycznia) z powodu okresu polowań. W pobliżu jeziora Stęmbój, skręca w prawo  i po około 1 km dochodzi do wsi Brzeźno Łyńskie. Do Wikna wrócić można ścieżkami rowerowymi lub szlakiem zielonym do Likus  a następnie szlakiem czerwonym do Wikna. 

Ścieżki rowerowe mają charakter zamkniętych pętli. Przez 2,8 km wszystkie biegną razem aż do jeziora Zdręczno. Tam rozdzielają się. W prawo odchodzi zielona a pozostałe dwie prowadzą w lewo i dochodzą do Brzeźna Łyńskiego, gdzie rozdzielają się. Niebieska prowadzi w kierunku Kurek a żółta powraca do Wikna. Wszystkie ścieżki zbiegają się ponownie w lesie, w okolicach Wikna.
Ścieżka rowerowa nr.1 jest najkrótsza, najłatwiejsza oraz oznakowana  zielonym kolorem. Jej długość wynosi ok. 8 km.
Ścieżka rowerowa nr.2  oznakowana została kolorem żółtym oraz charakteryzuje się średnią skalą trudności. Jej długość wynosi około 13,5 km.
Ścieżka rowerowa nr.3 jest najtrudniejsza oraz najdłuższa. Oznakowano ją niebieskim kolorem. Długość jej wynosi około 17,8 km.
Odbycie miłego spaceru, umożliwia szlak pieszy o długości 8 km od stacji PKP Bujaki  do miejscowości Orłowo. Biegnie malowniczymi akweduktami leśnymi oraz przez Rezerwat Źródła Rzeki Łyny, Łyński Młyn.

TRASY ROWEROWE W GMINIE NIDZICA
W 2003 roku podczas obchodów Dni Nidzicy miała miejsce uroczysta inauguracja tras rowerowych. Trasy rowerowe zostały przewidziane tak, aby zapewnić powiązanie Gminy  z przyległymi województwami oraz zapewnić spójność tras międzyregionalnych na naszym obszarze. Poprowadzone  zostały przez tereny o różnorodnym bogactwie kulturowym i przyrodniczym. Łączna długość tras wynosi 120 km po drogach utwardzonych o nawierzchni bitumicznej, brukowej, żwirowej i gruntowej.

„Szlak Tatarski”
Trasa rowerowa została poprowadzona tak, aby uczestnicy tej trasy poznali legendy związane z napadem Tatarów na Nidzicę, zobaczyli największy głaz narzutowy na Mazurach, dawny majątek ziemski, do 1945 r. własność rodziny Franckenstein w Zagrzewie, skansen  w Grzegórzkach i  odwiedzili kompleks wsi kmiecych i drobnoszlacheckich oraz osad leśnych. W strefie tej znalazły się: Piotrowice, Magdaleniec, Grzegórzki, Bartoszki, Napiwoda, Radomin, Łyna, Dobrzyń oraz teren historycznej wolnizny miejskiej (grunty miasta do 1939r.) tj. folwark Nibork, zespół dawnego młyna zamkowego, Las Miejski. Trasa posiada wspaniałe korytarze widokowe orientowane na dominantę zamku i sylwetkę miasta.

„Szlak Bursztynowy”
Szlak  umożliwia poznanie  walorów przyrodniczych i krajobrazowych w północno – wschodniej części gminy. Trasa  prowadzi poprzez kompleks osad rybackich i leśnych: Wikno, Jabłonkę, Natać Wielką i kompleks historycznych rządowych plantacji leśnych i osad leśnych: Brzeźno Łyńskie, Likusy, Zimna Woda, Nadleśnictwo Koniuszyn i  Nadleśnictwo Zimna Woda. Przez obszar ten przebiegało jedno z odgałęzień szlaków bursztynowych: z Pomorza przez Muszaki, Zimną Wodę,  Jabłonkę,  Natać i aż  do Sambii. Atrakcje tej trasy to: pozostałości średniowiecznych ziemnych wałów obronnych, położonych na granicy między Starym Mazowszem, a terenami zajętymi przez Prusów. Liczne miejsca, ze względu na swoją przyrodniczą wartość zostały objęte ochroną rezerwatową.  Można tu spotkać unikalne siedliska  orła białego, bobrów i żółwia błotnego, obiekty zabytkowe – kościoły, cmentarze wojenne, młyny, parki i leśniczówki.

„Szlak generała Samsonowa”
Trasa rowerowa znajduje się w północnej części gminy. Prowadzi przez ciekawie usytuowane i położone miejscowości. Na terenie tym zachowały się obiekty związane z działalnością wojskową: cmentarze wojenne z okresu I wojny światowej, związane z walkami we wrześniu i październiku 1914 r., fragmenty urządzeń militarnych z okresu II wojny – bunkry i rowy przeciwczołgowe.
Szlak rozpoczyna się w Nidzicy i prowadzi przez miejscowości: Piątki, Olszewo, Borowy Młyn, Kanigowo, Siemiątki, Zagrzewo, Piotrowice, Magdaleniec, Módłki, Muszaki (gm. Janowo), Wały, Zimna Woda, Wikno, Jabłonka, Natać Duża, Kurki, Brzeźno Łyńskie, Bolejny, Żelazno, Bujaki, Dobrzyń, Las Miejski i Nidzica.

Źródło: Archiwum Urzędu Gminy Nidzica
Foto: Archiwum Urzędu Gminy Nidzica